Κριτική παρουσίαση δύο βιβλίων μας από τον Φώτη Τερζάκη στις «Σημειώσεις», τχ. 83

Αποσπάσματα (από Φ. ΤΕΡΖΑΚΗ, «Το πρόταγμα του ριζοσπαστικού κοινοτισμού  και το πρόβλημα μιας μεταβατικής στρατηγικής», Σημειώσεις 83, Απρίλιος 2017, σελ. 53-75)

Αν είναι αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι κάθε συγγραφέας γράφει σε όλη του τη ζωή το ίδιο βιβλίο, ισχύει κατά μείζονα λόγο, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, για τον Γιώργο Λιερό. Τα τέσσερα βιβλία που έχει εκδώσει ως τώρα μπορούν να διαβαστούν ως η ίδια, συνεχής και επίμονη συζήτηση στο πλαίσιο ενός συνόλου προβληματισμών που απασχολούν την παγκόσμια κινηματική αριστερά την τελευταία εικοσαετία: άμεση δημοκρατία, υπεράσπιση των κοινών αγαθών, συνεργατικές/αλληλέγγυες οικονομίες και διλήμματα της κοινωνικής αναμέτρησης είναι μερικά από τα επανερχόμενα θεματικά της κέντρα.

[…]

™¯€‰ÈÔ 1Το τελευταίο αυτό βιβλίο με τον εύγλωττο τίτλο Κοινά, κοινότητες, κοινοκτημοσύνη, κομμουνισμός (Εκδόσεις των Συναδέλφων: Αθήνα 2016) είναι μακράν ογκωδέστερο των προηγουμένων· με έναν πρόλογο του Γιώργου Καλλή, ένα εκτενές επίμετρο του Γιώργου Περτσά, δύο παραρτήματα του Ιωάννη του Χρυσοστόμου και του Ιβάν Ίλιτς (σπερματικό το τελευταίο αυτό για την προβληματική των δύο συγγραφέων, όπως οι ίδιοι μαρτυρούν), εγγίζει σχεδόν τις διαστάσεις συλλογικού έργου.

[…]

Ο Γ. Λιερός τοποθετεί πάντα τη σκέψη του στη συνέχεια μιας μακράς επαναστατικής παράδοσης του δέκατου ένατου και του εικοστού αιώνα, αρνούμενος εξαρχής να κάνει διάκριση ανάμεσα στην αναρχική και την κομμουνιστική της συνιστώσα. Παρακάμπτει χωρίς πολλές συζητήσεις τις ιστορικές διαστρεβλώσεις που προηγήθηκαν, και αναδεικνύει την κοινή τους στοχοθεσία απέναντι στον πραγματικό ιδεολογικό τους αντίπαλο – τον φιλελευθερισμό σε όλες του τις μετενσαρκώσεις.

[…]

Η δεύτερη θέση που θέλω ιδιαίτερα να επιδοκιμάσω προκύπτει από τη χαρακτηριστική αντίληψη και των δύο συγγραφέων (Λιερού και Περτσά) γι’ αυτό που ονομάζουν «τα κοινά». Αντίληψη πραξιακή και σχεσιακή ταυτόχρονα, πέρ’ από τον συμβατικό ποροκεντρισμό, που αποκρυσταλλώνεται στην ωραία έκφραση, την οποία ο Γ. Λιερός δανείζεται από τον Marcel Mauss, «μέθεξη ανθρώπων και πραγμάτων».

[…]

Το τρίτο σημείο που θέλω να τονίσω αφορά μια ιδιαίτερη εμμονή τού Λιερού, που καταλαμβάνει εξέχουσα θέση σε όλα του τα βιβλία και την οποία θεωρώ ως ένα από τα πιο παραγωγικά κομμάτια της δουλειάς του: την ανάλυση μιας χαρακτηριστικής στρατηγικής του σύγχρονου, παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, της λεγόμενης «ζωνικής κατάτμησης», που ξεκίνησε από την Αφρική αλλά γίνεται ταχύτατα δεσπόζον μοντέλο αναδόμησης του παγκόσμιου χώρου.

[…]

™¯€‰ÈÔ 1Μια αναδιεκδίκηση, ανασύσταση κι επανεννοιολόγηση των «κοινών», όπως αυτή που επιχειρεί τολμηρά το παραπάνω βιβλίο, παραμένει μετέωρη, νομίζω, χωρίς τη συγκεκριμένη επεξεργασία μιας μεταβατικής στρατηγικής – και αυτή είναι η σοβαρότερη έλλειψη των αντικαπιταλιστικών κινημάτων σήμερα. Σε αυτό το στρατηγικό κενό που βρισκόμαστε, έχουμε να διδαχθούμε πολλά, θα επιμείνω, από την πρόσφατη εμπειρία τής Λατινικής Αμερικής. Χρειάζεται πρώτα-πρώτα να μάθουμε περισσότερα· και από αυτή την άποψη είναι ευτύχημα ότι σχεδόν παράλληλα, από τις ίδιες εκδόσεις, κυκλοφόρησε ο συλλογικός τόμος των Raúl Zibechi, Álvaro Reyes και Michael Hardt, Κοινά αγαθά και κοινωνικά κινήματα (Εκδόσεις των Συναδέλφων: Αθήνα 2016, μετ. Γ. Καρατζάς, πρόλογος: Γρ. Τσιλιμαντός). Πέντε κείμενα (ένα εκ των οποίων υπό μορφή συνέντευξης, κι άλλο ένα υπό μορφήν επιστολής – του Ζιμπέκι προς τον Υποδιοικητή Μάρκος) που μας επιτρέπουν μια ουσιαστική διείσδυση στα τεκτονικά γεγονότα τής αμερικανικής ηπείρου μέσα στην τελευταία κρίσιμη εικοσαετία.

[…]

Ο Ζιμπέκι μιλάει εδώ για τα ιθαγενικά κινήματα (που, παρεμπιπτόντως, έχουν εμφανιστεί και σε άλλες ηπείρους με αξιοσημείωτα συγγενή χαρακτηριστικά). Το ζήτημα των διαφορών που υποδεικνύει είναι εξαιρετικά σημαντικό και θα ήταν θέμα μιας μακράς, ενδιαφέρουσας συζήτησης. Εκείνο που θέλω να επισημάνω εδώ, πάντως, είναι παρ’ όλ’ αυτά μια ορισμένη δομική ομοιότητα με κινήματα στον λεγόμενο πρώτο κόσμο τα οποία δεν είναι απλώς διεκδικητικού χαρακτήρα: μιλώ ακριβώς για την ολιστική δομή των σκοπών. Η επιμονή τού σύγχρονου κράτους (και των φιλελεύθερων είτε σοσιαλδημοκρατών θεωρητικών του) να τα αντιμετωπίζουν ως απλές ομάδες συμφερόντων ή «ταυτότητας», αντιτιθέμενες η μία στην άλλη κατ’ αναλογίαν των ιδιωτικών ανταγωνισμών στην αγορά, είναι η κύρια στρατηγική αποδυνάμωσής τους και, με την ίδια κίνηση, νομιμοποίησης του ίδιου αυτού κράτους ως υπερκοινωνικού ρυθμιστή.

[…]

Αυτά τα κινήματα της Λατινικής Αμερικής, εν πάση περιπτώσει, προκάλεσαν κάτι που ο ίδιος αποκαλεί τεκτονικό ρήγμα στην πολιτική τής ηπείρου μέσ’ από έναν δραματικό αναπροσδιορισμό των σχέσεών τους με το κράτος, πράγμα που οδήγησε στην ανάδειξη μιας σειράς «προοδευτικών» αντι-ηγεμονικών κυβερνήσεων – στη Βενεζουέλα, στη Βραζιλία, στην Αργεντινή, στη Βολιβία, στο Εκουαδόρ…

[…]

Κανένας από τους συγγραφείς τού βιβλίου δεν έχει την πρόθεση να χαριστεί σε αυτές τις κυβερνήσεις. Ούτε και αρνούνται ωστόσο τα επιτεύγματά τους, προϊόντα μιας έκτακτης στιγμής όπου η συμπόρευση της κυβερνητικής πολιτικής με εκτεταμένα λαϊκά κινήματα επέφερε σοβαρά ρήγματα στον νεοαποικιακό κλοιό. Η θεαματική άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού και της εξαθλίωσης, η εθνικοποίηση μεγάλων τομέων της οικονομίας που μεταφράστηκε σε διάθεση πόρων για την εκπαίδευση και την περίθαλψη ήταν μερικά από αυτά τα επιτεύγματα. Οι περιπτώσεις είναι βεβαίως διαφορετικές και χρειάζεται να κριθούν κατά περίπτωση· ωστόσο, η γενική αίσθηση πλέον είναι ότι κάτι δεν πήγε καλά. Ο λυσσαλέος εξωτερικός πόλεμος, με τη σύμπραξη των ντόπιων ελίτ, έπαιξε οπωσδήποτε τον ρόλο του στον κλονισμό της Αργεντινής, της Βραζιλίας και της Βενεζουέλας· υπήρξαν ωστόσο πρόδηλα εσωτερικά σφάλματα που αποδυνάμωσαν αυτές τις ηγεσίες στα ίδια τα λαϊκά στρώματα, χωρίς τη στήριξη των οποίων κάθε κυβέρνηση που δεν βασίζεται στην υπέρμετρη βία αποδεικνύεται τρωτή. Ιδιαίτερα αυστηρή κριτική γίνεται στη Βραζιλία για τις περιφερειακές ηγεμονικές φιλοδοξίες που ανέπτυξε, οι οποίες όχι μόνο αποξένωσαν ένα μέρος τού πληθυσμού αλλά και προκάλεσαν ρήγματα στο ευαίσθητο πλέγμα των περιφερειακών συμμαχιών. Οι «εθνικοποιήσεις» εκφυλίστηκαν στις περισσότερες περιπτώσεις σε αναδιαπραγμάτευση με τις πολυεθνικές εταιρείες, ενώ τα προνοιακά προγράμματα απονεύρωσαν των ορμή των κοινωνικών κινημάτων και πολλές φορές χρησιμοποιήθηκαν εσκεμμένα για τον λαϊκό κατευνασμό. Ένα αποφασιστικό σφάλμα φαίνεται πως ήταν η εμμονή στην εξορυκτική οικονομία, η οποία από τη μία πλευρά είχε ένα οδυνηρό περιβαλλοντικό (άρα και κοινωνικό) κόστος, από την άλλη έκανε τις χώρες ευάλωτες στις επιθέσεις της διεθνούς αγοράς (όπως φάνηκε μοιραία στην περίπτωση της Βενεζουέλας).

[…]

Αξιοσημείωτη είναι πάντως η ζυγισμένη και σκεπτική κρίση τους – η διαλεκτική, για να το πω έτσι, κατανόηση της πολυπλοκότητας και των αποχρώσεων του φαινομένου που αρνείται να κάνει παραχωρήσεις σε οιαδήποτε δογματική ευκολία.

[…]

Η ιδέα που αναφαίνεται εδώ είναι ακριβώς εκείνη μιας μεταβατικής στρατηγικής. Είναι εσφαλμένο να βλέπει κανείς την κρατική εξουσία ως αυτοσκοπό (ακόμη κι αν αποβαίνει τέτοιος για πολλές διεκδικητικές ομάδες ή ταξικά στρώματα)· για τα κοινωνικά κινήματα οφείλει να είναι, απεναντίας, ένα σύνολο εργαλείων για την άσκηση πολιτικής. Το γεγονός ότι αυτή η αντίληψη της εξουσίας μπόρεσε να επιβληθεί για μία στιγμή χάρη στην εκτεταμένη λαϊκή κινητοποίηση, ανέδειξε το κράτος και την κρατική πολιτική σε κεντρικό πεδίο για τη συνέχιση αγώνων οι οποίοι ως τότε διεξάγονταν διάσπαρτοι· και η συγκέντρωση δυνάμεων είναι θεμελιώδης κανόνας για κάθε αποτελεσματική στρατηγική.

[…]

Μπορούν οι εμπειρίες αυτές να χρησιμεύσουν σε κάτι σ’ εμάς, τους πολιορκημένους της Νότιας Ευρώπης, σήμερα; Πρώτη και απογοητευτική διαπίστωση είναι ότι δεν υπάρχει καμία ανθιστάμενη πολιτική δύναμη, καμία «Αριστερά», στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή συγκρίσιμη έστω με τις προοδευτικές εθνολαϊκές κυβερνήσεις τής τελευταίας δεκαπενταετίας στη Λατινική Αμερική – επειδή, ασφαλώς, δεν υπάρχουν συγκρίσιμα λαϊκά κινήματα ικανά να την αναδείξουν και να τη φέρουν σε θέση εξουσίας. Οι επαναστατικές εργατικές παραδόσεις τού παρελθόντος έχουν νεκρωθεί από το δηλητήριο του «ευρωκομμουνισμού», και ό,τι απόμεινε έχει πολωθεί στο απέναντι άκρο ενός τυφλού και ομφαλοσκοπικού αριστερισμού· το ναρκωτικό τού καταναλωτισμού ανέλαβε όλα τα άλλα. Οι δυνάμεις που αναδύονται δειλά μέσ’ από την αποσύνθεση αυτής τής Αριστεράς ψάχνουν ακόμα το στίγμα τού αυτοπροσδιορισμού τους, ενώ η εθνική, γλωσσική, πολιτισμική και πολιτική απομόνωση –παρά τις απελπισμένες ρητορείες περί του αντιθέτου– στέκει ακόμη ανυπέρβλητος φραγμός. Το ελληνικό πείραμα, με την εκτρωματική του τροπή, γίνεται σήμερα το πιο ισχυρό αντεπιχείρημα τόσο για όσους εύχονται όσο και για όσους απεύχονται μια τέτοια πολιτική εξέλιξη. Αργά ή γρήγορα όμως θα πρέπει να επαναληφθεί, με άλλες δυνάμεις που θ’ αναδειχθούν εν τω μεταξύ, στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στη Γαλλία ή στην Πορτογαλία, και οι αναιμικές και διάσπαρτες κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας είναι αναπόφευκτο να πυκνώσουν, αργά ή γρήγορα, διότι οι καιροί εγκυμονούν τρομακτικές δυνατότητες και καμία συμβατική οδός διαφυγής δεν υπάρχει.

Ολόκληρο το κείμενο μπορείτε να το διαβάσετε στις Σημειώσεις 83 (Απρίλιος 2017)

Advertisements

«Εργατικός έλεγχος – Κοινωνικοποίηση – Αυτοδιαχείριση»: Βιβλιοπαρουσίαση

Layout 1

Η «Χ-έγερση υποσυνειδήτου» σε Θεσσαλονίκη και Λιτόχωρο

Layout 1

Layout 1

Καλό μήνα σε όλες και όλους!

Μπορεί το Αναρχικό Λεξικό να μην μπήκε στ᾽ αλήθεια στα σχολεία, αλλά για μια ουτοπία ζούμε. Έτσι δεν είναι;

Καλό μήνα, λοιπόν!

Το «Αναρχικό Λεξικό» στα σχολεία.

Το ΑΝΑΡΧΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ λοιπόν στα λύκεια όλης της χώρας από το 2018 στο πλαίσο του νέου μαθήματος της Ιστορίας των Κοινωνικών Θεωριών, σύμφωνα με τη χθεσινή εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας.  

Οι αντιδράσεις που έχουν ήδη εκδηλωθεί πολλές και ποικίλες.  Μία όμως, που αλιεύσαμε από το «πατριωτικό» όπως αυτοπροσδιορίζεται, έντυπο ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΙΜΑΡΜΕΝΗ είναι… ξεχωριστή. Σας την παρουσιάζουμε, χωρίς σχόλια, είναι νομίζουμε περιττά.

ΑΙΣΧΟΣ ΤΙ ΑΛΛΟ ΘΑ ΔΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΘΕΟΥΣ, ΑΠΑΤΡΙΔΕΣ ΚΑΙ ΑΝΘΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΣΑΠΛΙΑΔΕΣ ΑΝΑΡΧΟΣΥΡΙΖΑΙΟΥΣ…

ΣΤΑ ΛΥΚΕΙΑ ΜΑΣ ΘΑ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ  ΚΑΠΟΙΟΥ ΛΕΧΡΙΤΗ ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΑΝΑΡΧΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ

ΜΗ ΚΑΙ ΔΕ ΜΑΘΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΜΠΑΚΟΥΝΙΣ ΚΑΙ Η ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ

ΕΛΕΟΣ, ΟΙ ΣΥΜΜΟΡΙΤΕΣ ΜΑΣ ΑΠΟΔΕΚΑΤΙΖΟΥΝ ΚΑΝΟΝΙΚΑ!

ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΑΠΟΓΝΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΜΑΣ ΤΑ ΛΕΕΙ ΟΛΑ

«Συνέλληνες γρηγορείτε, οι καιροί ου μενετοί, η πόλις εάλω. Το έσχατον οχυρόν του έθνους η παιδεία μας καταρρέει και οι εθνομηδενισταί του κυβερνώντος κόμματος ετοιμάζονται να της δώσουν την χαριστικήν βολήν διά της εγκύκλιου των με την αναμορφωμένην διδακτέαν ύλην του έτους 2018. Αναγιγνώσκων σήμερον την αισχράν ταύτην λίσταν την προς επιμόρφωσιν των εφήβων μας εις  έγκριτον τινάν εφημερίδαν, έμεινον ενεός και πράγματι μετεφέρθην, όπως σας είναι ήδη γνωστόν, εις τα επείγοντα του πλησεστέρου θεραπευτικού ιδρύματος διά να ανανήψω από τα συμπαρομαρτούντα της οδυνηράς εκπλήξεως και του αποτροπιασμού άτινα μου επροκάλεσεν η συμπερίληψις, διτόμου μάλιστα, συγγράμματος υπό τον αχαρακτήριστον τίτλον Αναρχικόν Λεξικόν εκδοθέν από τας ρυπαράς Εκδόσεις των Συναδέλφων. Δεν υπάρχει, φευ, ουδεμία ελπίς. Βαίνομεν κατά κρεμνών. Τι να προσθέσει κανείς. O TEMPORA O MORES».

Ίων Κεκράκτης,

φιλόλογος εν αποστρατεία

Page 1