Απόσπασμα από το βιβλίο του Μάρεϊ Μπούκτσιν «Ελευθεριακές διαδρομές»

Κατεβάστε το αρχείο pdf στον υπολογιστή σας με ένα κλικ εδώ και διαβάστε ένα απόσπασμα του βιβλίου.

Εκδήλωση με τον Ραούλ Ζιμπέκι

Layout 1

«Τα στρατηγικά λάθη των δημοκρατικών»: Ο ισπανικός εμφύλιος στα πεδία των μαχών

ErrorMilitarΙσπανικός Εμφύλιος 1936-1939

Αβραάμ Γκιγέν

Τα στρατηγικά λάθη των δημοκρατικών

Μετάφραση: Κώστας Παναγιωτίδης

Σχήμα 14Χ20,5,5 • 272 σελίδες • Τιμή 14,30 ευρώ • ISBN 978-960-9797- 60-3

Το καλοκαίρι του 1936 ο φασιστικός στρατός του Φράνκο βρισκόταν σε απελπιστική κατάσταση. Οι δημοκρατικοί καταλάμβαναν τον Ιούλιο τις ζώνες με τη μεγαλύτερη βιομηχανική ανάπτυξη, τον μεγαλύτερο πλούτο και με τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή πυκνότητα στην Ισπανία. Ο ισπανικός λαός νικούσε στους δρόμους και καταλάμβανε στρατόπεδα σε μικρές και μεγάλες πόλεις, επιδεικνύοντας μεγάλο ηρωισμό.

Πώς χάθηκε, λοιπόν, η Ισπανική Επανάσταση; Ποιες ήταν οι αιτίες της ήττας; Ήταν τα πολιτικά ή τα στρατιωτικά λάθη που έκριναν την έκβαση του πολέμου; Τα στρατιωτικά λάθη ήταν μόνο απόρροια επιχειρησιακής ανικανότητας ή και συγκεκριμένων πολιτικών στρατηγικών και τακτικών; Υπό ποιες προϋποθέσεις η σύγκρουση με τους φασίστες θα είχε αίσια έκβαση;

Ο Αβραάμ Γκιγέν, πολεμιστής και ο ίδιος στις μάχες εναντίον του Φράνκο, αναλύει τις αιτίες της ήττας των δημοκρατικών από στρατιωτική πλευρά, δίνοντας μια πλήρη εικόνα από κάθε ξεχωριστό μέτωπο του πολέμου, συνδέοντας όμως τα λάθη στα πεδία των μαχών με τα λάθη και τα αντικρουόμενα συμφέροντα στο πεδίο της πολιτικής.

Η ήττα, τελικώς, δεν ήταν πρωτίστως ή μόνο στρατιωτική· ήταν αποτέλεσμα μιας αδυσώπητης πολιτικής μάχης για μια εξουσία που, από ένα σημείο και μετά, δεν εδραζόταν πουθενά.


Ο Αβραάμ Γκιγέν (Abraham Guillén) γεννήθηκε το 1913 στη Γουαδαλαχάρα της Ισπανίας και πέθανε το 1993 στη Μαδρίτη.

Πολέμησε στον ισπανικό εμφύλιο, συνελήφθη από τους φρανκικούς και καταδικάστηκε σε θάνατο. Απέδρασε από τη φυλακή το 1945 και, αφού πρώτα διέφυγε στη Γαλλία, βρέθηκε το 1948 στην Αργεντινή, όπου ανέπτυξε πλούσια συγγραφική και πολιτική δράση.

Το 1961 φυλακίστηκε για λίγους μήνες με την κατηγορία ότι ήταν μέλος της αντάρτικης ομάδας των Ουτουρούνκος. Μετά την αποφυλάκισή του, καταφεύγει στην Ουρουγουάη όπου και ζητάει πολιτικό άσυλο. Εκεί, έρχεται σε επαφή με τα επαναστατικά κινήματα της χώρας και συμμετέχει στο κίνημα των Τουπαμάρος.

Έγραψε βιβλία γύρω από τη στρατηγική και τακτική του ανταρτοπόλεμου και του αντάρτικου πόλεων, κριτικές για τον σοβιετικό καπιταλισμό, αλλά και κείμενα για την ελευθεριακή οικονομία.

 

Μάρεϊ Μπούκτσιν «Ελευθεριακές διαδρομές»: Μόλις κυκλοφόρησε

PrintΜάρεϊ Μπούκτσιν

Ελευθεριακές διαδρομές

Επιλεγμένα κείμενα

Επιλογή, επιμέλεια, εισαγωγή: Τζάνετ Μπίελ

Πρόλογος στην ελληνική έκδοση: Δημήτρης Ρουσσόπουλος

Μετάφραση: Θοδωρής Καρυώτης – Γιώργος Στεφανίδης

Σχήμα: 15Χ23 • Σελίδες: 384 • Τιμή: 28 ευρώ • ISBN 978-960-9797-59-7

Αυτή η συλλογή επιλεγμένων κειμένων μάς δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα της σκέψης του Μάρεϊ Μπούκτσιν, ενός από τους σημαντικότερους διανοητές του ελευθεριακού ρεύματος.

Ευρύτερα γνωστός από τη συσχέτιση οικολογίας και ριζοσπαστικής πολιτικής σκέψης, ο Μπούκτσιν ήταν ο πρώτος που εισήγαγε, στο σώμα των ιδεών που ονόμασε «κοινωνική οικολογία», την πρόταση ότι μια ελευθεριακή κοινωνία θα πρέπει να είναι ταυτόχρονα και οικολογική.

Τα κείμενά του καλύπτουν πέντε δεκαετίες και ένα μεγάλο εύρος θεμάτων· ειδικότερα εκείνα πάνω στην επαναστατική φιλοσοφία, την πολιτική και την ιστορία, παρ’ ότι είναι λιγότερο γνωστά στο ευρύ κοινό, αξίζουν τη μέγιστη προσοχή μας.

Παρ’ όλη την κριτική του στάση τόσο απέναντι στον μαρξισμό όσο και απέναντι στον αναρχισμό, η πολιτική του φιλοσοφία –γνωστή ως ελευθεριακός δημοτισμός– συνδυάζει τα καλύτερα στοιχεία του μαρξισμού και του αναρχισμού για τη δημιουργία των αναγκαίων χειραφετητικών εργαλείων με σκοπό το χτίσιμο μιας ελευθεριακής εναλλακτικής.

Συστατικό στοιχείο όλου του έργου του είναι η αναζήτηση δρόμων για την αντικατάσταση του σημερινού απάνθρωπου καπιταλιστικού συστήματος από μια κοινωνία πιο ορθολογική και ανθρώπινη.

—————————————————————

Ο Μάρεϊ Μπούκτσιν (Murray Bookchin) γεννήθηκε το 1921 στη Νέα Υόρκη και πέθανε το 2006 στο Μπέρλινγκτον του Βερμόντ.

Μαρξιστής αρχικά, πέρασε από τον τροτσκιστικό χώρο στο ελευθεριακό ρεύμα, ασκώντας παράλληλη κριτική τόσο στον μαρξισμό όσο και στον αναρχισμό.

Εμπνευστής της «κοινωνικής οικολογίας» και του «ελευθεριακού δημοτισμού», θεωρείται ως ένας από τους κύριους διανοούμενους του ελευθεριακού ρεύματος ιδεών.

Οι ιδέες του επηρέασαν βαθιά το ριζοσπαστικό οικολογικό κίνημα, αλλά και, προσφάτως, τον αγώνα των Κούρδων στην περιοχή της Ροζάβα όπου και εφαρμόζεται το, εμπνευσμένο από τον ίδιο, πείραμα του «δημοκρατικού συνομοσπονδισμού».

Εκδήλωση για τους αγώνες των Ισραηλινών ενάντια στην πολιτική του κράτους του Ισραήλ

Layout 1

Εκδήλωση για τον Περικλή Κοροβέση

Layout 1

Κριτική παρουσίαση δύο βιβλίων μας από τον Φώτη Τερζάκη στις «Σημειώσεις», τχ. 83

Αποσπάσματα (από Φ. ΤΕΡΖΑΚΗ, «Το πρόταγμα του ριζοσπαστικού κοινοτισμού  και το πρόβλημα μιας μεταβατικής στρατηγικής», Σημειώσεις 83, Απρίλιος 2017, σελ. 53-75)

Αν είναι αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι κάθε συγγραφέας γράφει σε όλη του τη ζωή το ίδιο βιβλίο, ισχύει κατά μείζονα λόγο, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, για τον Γιώργο Λιερό. Τα τέσσερα βιβλία που έχει εκδώσει ως τώρα μπορούν να διαβαστούν ως η ίδια, συνεχής και επίμονη συζήτηση στο πλαίσιο ενός συνόλου προβληματισμών που απασχολούν την παγκόσμια κινηματική αριστερά την τελευταία εικοσαετία: άμεση δημοκρατία, υπεράσπιση των κοινών αγαθών, συνεργατικές/αλληλέγγυες οικονομίες και διλήμματα της κοινωνικής αναμέτρησης είναι μερικά από τα επανερχόμενα θεματικά της κέντρα.

[…]

™¯€‰ÈÔ 1Το τελευταίο αυτό βιβλίο με τον εύγλωττο τίτλο Κοινά, κοινότητες, κοινοκτημοσύνη, κομμουνισμός (Εκδόσεις των Συναδέλφων: Αθήνα 2016) είναι μακράν ογκωδέστερο των προηγουμένων· με έναν πρόλογο του Γιώργου Καλλή, ένα εκτενές επίμετρο του Γιώργου Περτσά, δύο παραρτήματα του Ιωάννη του Χρυσοστόμου και του Ιβάν Ίλιτς (σπερματικό το τελευταίο αυτό για την προβληματική των δύο συγγραφέων, όπως οι ίδιοι μαρτυρούν), εγγίζει σχεδόν τις διαστάσεις συλλογικού έργου.

[…]

Ο Γ. Λιερός τοποθετεί πάντα τη σκέψη του στη συνέχεια μιας μακράς επαναστατικής παράδοσης του δέκατου ένατου και του εικοστού αιώνα, αρνούμενος εξαρχής να κάνει διάκριση ανάμεσα στην αναρχική και την κομμουνιστική της συνιστώσα. Παρακάμπτει χωρίς πολλές συζητήσεις τις ιστορικές διαστρεβλώσεις που προηγήθηκαν, και αναδεικνύει την κοινή τους στοχοθεσία απέναντι στον πραγματικό ιδεολογικό τους αντίπαλο – τον φιλελευθερισμό σε όλες του τις μετενσαρκώσεις.

[…]

Η δεύτερη θέση που θέλω ιδιαίτερα να επιδοκιμάσω προκύπτει από τη χαρακτηριστική αντίληψη και των δύο συγγραφέων (Λιερού και Περτσά) γι’ αυτό που ονομάζουν «τα κοινά». Αντίληψη πραξιακή και σχεσιακή ταυτόχρονα, πέρ’ από τον συμβατικό ποροκεντρισμό, που αποκρυσταλλώνεται στην ωραία έκφραση, την οποία ο Γ. Λιερός δανείζεται από τον Marcel Mauss, «μέθεξη ανθρώπων και πραγμάτων».

[…]

Το τρίτο σημείο που θέλω να τονίσω αφορά μια ιδιαίτερη εμμονή τού Λιερού, που καταλαμβάνει εξέχουσα θέση σε όλα του τα βιβλία και την οποία θεωρώ ως ένα από τα πιο παραγωγικά κομμάτια της δουλειάς του: την ανάλυση μιας χαρακτηριστικής στρατηγικής του σύγχρονου, παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, της λεγόμενης «ζωνικής κατάτμησης», που ξεκίνησε από την Αφρική αλλά γίνεται ταχύτατα δεσπόζον μοντέλο αναδόμησης του παγκόσμιου χώρου.

[…]

™¯€‰ÈÔ 1Μια αναδιεκδίκηση, ανασύσταση κι επανεννοιολόγηση των «κοινών», όπως αυτή που επιχειρεί τολμηρά το παραπάνω βιβλίο, παραμένει μετέωρη, νομίζω, χωρίς τη συγκεκριμένη επεξεργασία μιας μεταβατικής στρατηγικής – και αυτή είναι η σοβαρότερη έλλειψη των αντικαπιταλιστικών κινημάτων σήμερα. Σε αυτό το στρατηγικό κενό που βρισκόμαστε, έχουμε να διδαχθούμε πολλά, θα επιμείνω, από την πρόσφατη εμπειρία τής Λατινικής Αμερικής. Χρειάζεται πρώτα-πρώτα να μάθουμε περισσότερα· και από αυτή την άποψη είναι ευτύχημα ότι σχεδόν παράλληλα, από τις ίδιες εκδόσεις, κυκλοφόρησε ο συλλογικός τόμος των Raúl Zibechi, Álvaro Reyes και Michael Hardt, Κοινά αγαθά και κοινωνικά κινήματα (Εκδόσεις των Συναδέλφων: Αθήνα 2016, μετ. Γ. Καρατζάς, πρόλογος: Γρ. Τσιλιμαντός). Πέντε κείμενα (ένα εκ των οποίων υπό μορφή συνέντευξης, κι άλλο ένα υπό μορφήν επιστολής – του Ζιμπέκι προς τον Υποδιοικητή Μάρκος) που μας επιτρέπουν μια ουσιαστική διείσδυση στα τεκτονικά γεγονότα τής αμερικανικής ηπείρου μέσα στην τελευταία κρίσιμη εικοσαετία.

[…]

Ο Ζιμπέκι μιλάει εδώ για τα ιθαγενικά κινήματα (που, παρεμπιπτόντως, έχουν εμφανιστεί και σε άλλες ηπείρους με αξιοσημείωτα συγγενή χαρακτηριστικά). Το ζήτημα των διαφορών που υποδεικνύει είναι εξαιρετικά σημαντικό και θα ήταν θέμα μιας μακράς, ενδιαφέρουσας συζήτησης. Εκείνο που θέλω να επισημάνω εδώ, πάντως, είναι παρ’ όλ’ αυτά μια ορισμένη δομική ομοιότητα με κινήματα στον λεγόμενο πρώτο κόσμο τα οποία δεν είναι απλώς διεκδικητικού χαρακτήρα: μιλώ ακριβώς για την ολιστική δομή των σκοπών. Η επιμονή τού σύγχρονου κράτους (και των φιλελεύθερων είτε σοσιαλδημοκρατών θεωρητικών του) να τα αντιμετωπίζουν ως απλές ομάδες συμφερόντων ή «ταυτότητας», αντιτιθέμενες η μία στην άλλη κατ’ αναλογίαν των ιδιωτικών ανταγωνισμών στην αγορά, είναι η κύρια στρατηγική αποδυνάμωσής τους και, με την ίδια κίνηση, νομιμοποίησης του ίδιου αυτού κράτους ως υπερκοινωνικού ρυθμιστή.

[…]

Αυτά τα κινήματα της Λατινικής Αμερικής, εν πάση περιπτώσει, προκάλεσαν κάτι που ο ίδιος αποκαλεί τεκτονικό ρήγμα στην πολιτική τής ηπείρου μέσ’ από έναν δραματικό αναπροσδιορισμό των σχέσεών τους με το κράτος, πράγμα που οδήγησε στην ανάδειξη μιας σειράς «προοδευτικών» αντι-ηγεμονικών κυβερνήσεων – στη Βενεζουέλα, στη Βραζιλία, στην Αργεντινή, στη Βολιβία, στο Εκουαδόρ…

[…]

Κανένας από τους συγγραφείς τού βιβλίου δεν έχει την πρόθεση να χαριστεί σε αυτές τις κυβερνήσεις. Ούτε και αρνούνται ωστόσο τα επιτεύγματά τους, προϊόντα μιας έκτακτης στιγμής όπου η συμπόρευση της κυβερνητικής πολιτικής με εκτεταμένα λαϊκά κινήματα επέφερε σοβαρά ρήγματα στον νεοαποικιακό κλοιό. Η θεαματική άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού και της εξαθλίωσης, η εθνικοποίηση μεγάλων τομέων της οικονομίας που μεταφράστηκε σε διάθεση πόρων για την εκπαίδευση και την περίθαλψη ήταν μερικά από αυτά τα επιτεύγματα. Οι περιπτώσεις είναι βεβαίως διαφορετικές και χρειάζεται να κριθούν κατά περίπτωση· ωστόσο, η γενική αίσθηση πλέον είναι ότι κάτι δεν πήγε καλά. Ο λυσσαλέος εξωτερικός πόλεμος, με τη σύμπραξη των ντόπιων ελίτ, έπαιξε οπωσδήποτε τον ρόλο του στον κλονισμό της Αργεντινής, της Βραζιλίας και της Βενεζουέλας· υπήρξαν ωστόσο πρόδηλα εσωτερικά σφάλματα που αποδυνάμωσαν αυτές τις ηγεσίες στα ίδια τα λαϊκά στρώματα, χωρίς τη στήριξη των οποίων κάθε κυβέρνηση που δεν βασίζεται στην υπέρμετρη βία αποδεικνύεται τρωτή. Ιδιαίτερα αυστηρή κριτική γίνεται στη Βραζιλία για τις περιφερειακές ηγεμονικές φιλοδοξίες που ανέπτυξε, οι οποίες όχι μόνο αποξένωσαν ένα μέρος τού πληθυσμού αλλά και προκάλεσαν ρήγματα στο ευαίσθητο πλέγμα των περιφερειακών συμμαχιών. Οι «εθνικοποιήσεις» εκφυλίστηκαν στις περισσότερες περιπτώσεις σε αναδιαπραγμάτευση με τις πολυεθνικές εταιρείες, ενώ τα προνοιακά προγράμματα απονεύρωσαν των ορμή των κοινωνικών κινημάτων και πολλές φορές χρησιμοποιήθηκαν εσκεμμένα για τον λαϊκό κατευνασμό. Ένα αποφασιστικό σφάλμα φαίνεται πως ήταν η εμμονή στην εξορυκτική οικονομία, η οποία από τη μία πλευρά είχε ένα οδυνηρό περιβαλλοντικό (άρα και κοινωνικό) κόστος, από την άλλη έκανε τις χώρες ευάλωτες στις επιθέσεις της διεθνούς αγοράς (όπως φάνηκε μοιραία στην περίπτωση της Βενεζουέλας).

[…]

Αξιοσημείωτη είναι πάντως η ζυγισμένη και σκεπτική κρίση τους – η διαλεκτική, για να το πω έτσι, κατανόηση της πολυπλοκότητας και των αποχρώσεων του φαινομένου που αρνείται να κάνει παραχωρήσεις σε οιαδήποτε δογματική ευκολία.

[…]

Η ιδέα που αναφαίνεται εδώ είναι ακριβώς εκείνη μιας μεταβατικής στρατηγικής. Είναι εσφαλμένο να βλέπει κανείς την κρατική εξουσία ως αυτοσκοπό (ακόμη κι αν αποβαίνει τέτοιος για πολλές διεκδικητικές ομάδες ή ταξικά στρώματα)· για τα κοινωνικά κινήματα οφείλει να είναι, απεναντίας, ένα σύνολο εργαλείων για την άσκηση πολιτικής. Το γεγονός ότι αυτή η αντίληψη της εξουσίας μπόρεσε να επιβληθεί για μία στιγμή χάρη στην εκτεταμένη λαϊκή κινητοποίηση, ανέδειξε το κράτος και την κρατική πολιτική σε κεντρικό πεδίο για τη συνέχιση αγώνων οι οποίοι ως τότε διεξάγονταν διάσπαρτοι· και η συγκέντρωση δυνάμεων είναι θεμελιώδης κανόνας για κάθε αποτελεσματική στρατηγική.

[…]

Μπορούν οι εμπειρίες αυτές να χρησιμεύσουν σε κάτι σ’ εμάς, τους πολιορκημένους της Νότιας Ευρώπης, σήμερα; Πρώτη και απογοητευτική διαπίστωση είναι ότι δεν υπάρχει καμία ανθιστάμενη πολιτική δύναμη, καμία «Αριστερά», στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή συγκρίσιμη έστω με τις προοδευτικές εθνολαϊκές κυβερνήσεις τής τελευταίας δεκαπενταετίας στη Λατινική Αμερική – επειδή, ασφαλώς, δεν υπάρχουν συγκρίσιμα λαϊκά κινήματα ικανά να την αναδείξουν και να τη φέρουν σε θέση εξουσίας. Οι επαναστατικές εργατικές παραδόσεις τού παρελθόντος έχουν νεκρωθεί από το δηλητήριο του «ευρωκομμουνισμού», και ό,τι απόμεινε έχει πολωθεί στο απέναντι άκρο ενός τυφλού και ομφαλοσκοπικού αριστερισμού· το ναρκωτικό τού καταναλωτισμού ανέλαβε όλα τα άλλα. Οι δυνάμεις που αναδύονται δειλά μέσ’ από την αποσύνθεση αυτής τής Αριστεράς ψάχνουν ακόμα το στίγμα τού αυτοπροσδιορισμού τους, ενώ η εθνική, γλωσσική, πολιτισμική και πολιτική απομόνωση –παρά τις απελπισμένες ρητορείες περί του αντιθέτου– στέκει ακόμη ανυπέρβλητος φραγμός. Το ελληνικό πείραμα, με την εκτρωματική του τροπή, γίνεται σήμερα το πιο ισχυρό αντεπιχείρημα τόσο για όσους εύχονται όσο και για όσους απεύχονται μια τέτοια πολιτική εξέλιξη. Αργά ή γρήγορα όμως θα πρέπει να επαναληφθεί, με άλλες δυνάμεις που θ’ αναδειχθούν εν τω μεταξύ, στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στη Γαλλία ή στην Πορτογαλία, και οι αναιμικές και διάσπαρτες κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας είναι αναπόφευκτο να πυκνώσουν, αργά ή γρήγορα, διότι οι καιροί εγκυμονούν τρομακτικές δυνατότητες και καμία συμβατική οδός διαφυγής δεν υπάρχει.

Ολόκληρο το κείμενο μπορείτε να το διαβάσετε στις Σημειώσεις 83 (Απρίλιος 2017)